Çocuk kaç dakika ekrana bakmalı? Yaşa göre öneriler

Kısa cevap: Uzmanlar tarafından açıklanan sınıra göre 3 yaşından küçük çocuk ekrandan uzak durur, 3–6 yaş için üst sınır günde 30 ile 60 dakika arasındadır. Bu süreler bir hedef değil, aşılmaması gereken sınırdır. Süre kadar, ekranın günün hangi anında ve evin neresinde açıldığına da bakın.

Akşam yemeği hazırlanırken tableti kapatırsınız ve çocuğunuz ağlamaya başlar. Siz yemeğe dönmek istersiniz, o tableti size doğru uzatıp yeniden açmanızı ister. Günün yorgunluğunda bu an ikinize de ağır gelir. Böyle bir akşam yaşamak, ebeveynliğinizin ölçüsü değildir.

Yaşa göre ekran süresi ne kadar olmalı?

Aynı yaş için farklı süreler duyunca kafanızın karışması normal. Uzmanlar tarafından açıklanan sınır ise şöyledir:

• 3 yaşına kadar ekrandan tamamen uzak durmak.
• 3 yaşta günde en fazla 30 dakika.
• 4 yaşta günde en fazla 40 dakika.
• 5 yaşta günde en fazla 50 dakika.
• 6 yaşta günde en fazla 60 dakika.

Video, dijital oyun ve televizyon aynı toplama girer. Tablet kapandıktan sonra televizyonda çizgi film açılırsa süre yeniden başlamaz.

Çocuğun yaşı, gelişimi ve aile koşulları birlikte değerlendirilir. Gün içinde hareket, uyku ve sosyal etkileşim için nasıl yer kaldığına bakın. Rakam, evdeki düzeni anlamaya yardımcı olan bir çerçevedir; çocuğun bütün gününü tek başına anlatmaz.

Süre kadar önemli olan: ekran ne zaman ve nerede?

Sayıların yanında bir şeye daha bakın: ekran günün hangi anlarına denk geliyor? Yemek hazırlanırken açılan tablet ile yatağa giderken açık kalan telefon aynı toplamın içinde görünür, ama evde ayrı ayrı düzenlenmesi gereken anlardır.

Yemek sırasında, yatmadan önce ve çocuğun odasında cihaz kullanılmasın. Kuralları kısa, açık ve anlaşılır cümlelerle anlatın. “Telefon burada duracak” gibi somut bir ifade, çocuğun o anda ne olacağını duymasını sağlar. Uzun açıklamaları her seferinde baştan yapmanız gerekmez.

Otomatik oynatmayı ve bildirimleri kapatın. Bu özellikler çocuğu daha uzun izletmek için tasarlanmıştır. Bir video bittiğinde yenisi kendiliğinden başlamazsa, koyduğunuz bitiş gerçekten bitiş olur. Ayarları ekran açılmadan önce yapın.

Ekran kapanırken ne yapmalı?

Ekran kapanışını önceden haber verin. “Süremiz bitmek üzere, birazdan tableti kapatacağız” gibi kısa bir cümle kurun. Bitişin ne olduğunu açık söyleyin; her seferinde değişen, belirsiz bir son bırakmayın.

Süre dolduğunda çocuğunuz itiraz edebilir. Ağlamak, sesini yükseltmek ya da cihazı bırakmak istememek, o anda gözünüzün önündeki davranışlardır. Bunlardan çocuğunuzun huyuna dair bir sonuç çıkarmayın. O an, o anın işidir.

Ona doğrudan, kısa bir cümleyle seslenin: “Devam etmek istiyorsun. Kapanmasına üzüldün. Bugünlük ekran bitti.” Duygusunu kabul etmekle sınırı korumak aynı anda yapılabilir.

Ardından somut bir etkinlik önerin: “İstersen birlikte resim yapalım.” Çocuğunuz öneriyi o anda kabul etmeyebilir. Seçenekleri peş peşe sıralamayın, yanında kalın. Ağlarken uzun açıklama yapmayın.

Sizin sesiniz yükseldiyse, fark ettiğiniz yerden devam edin. Örneğin: “Ben de yoruldum, sesim yükseldi.” Bunun için kusursuz bir kapanış beklemeyin. Her akşamın sessiz bitmesi gerekmez.

Bu hafta evde küçük bir deneme

Bu hafta yalnızca ailece ekransız bir yer ya da zaman seçin. Örneğin yemek masasını belirleyin. Bütün alışkanlıkları aynı anda değiştirmeye çalışmadan, seçtiğiniz alanı aile planının başlangıcı yapın.

Bu anlaşmaya yetişkinler de uysun. Telefonların duracağı yeri birlikte belirleyin. Sizin telefonunuzun da orada durması, kuralın herkes için geçtiğini çocuğa gösterir.

Hafta sonunda yalnızca şuna bakın: hangi gün kolaydı, hangi gün zorlaştı? Aksayan bir öğün denemeyi bozmaz, sonraki öğünde anlaşmaya dönün. Evde çocuğa bakan diğer yetişkinler de düzeni bilsin.

Okul başlarken, tatillerde ve çocuğunuz büyüdükçe bu anlaşmayı yeniden gözden geçirin.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Ekran kapanınca yaşanan krizler uzuyor ve günlük hayatı çok zorluyorsa ya da uyku, yemek, arkadaşlık düzenini etkiliyorsa bir uzmanla konuşmak iyi gelir. Görüşmede yaşadıklarınızı gündelik örneklerle anlatmanız yeterli.

Hangi anlarda zorlandığınızı, kapanışta neler olduğunu ve sonrasında günün nasıl devam ettiğini paylaşın. Çocuğunuzun tepkisi kadar sizin yorgunluğunuz da konuşmada yer bulsun. Destek istemek için önce evdeki her şeyi çözmüş olmanız gerekmez.

Çocuğun duygularını oyunla anlatmasına destek olan çalışmayı deneyimsel oyun terapisi sayfasında anlatıyorum.

Evdeki sınırları ve ortak tutumu birlikte ele almak isterseniz ebeveyn ve aile danışmanlığı sayfasına bakın.

Bu konuyu kendi çocuğunuz için konuşmak isterseniz randevu sayfasındaki bilgiyle eraslanemine07@gmail.com adresine e-postayla yazabilirsiniz.

Kaynakça

1. Bakanlıktan ebeveynlere dijital uygulamalarda ekran süresi uyarısı · T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
2. How to Make a Family Media Use Plan · American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org